Wybierają najlepsze biografie 2025 roku. Poznaliśmy finałową piątkę nominowanych do Górnośląskiej Nagrody Literackiej „Juliusz”
Kapituła Górnośląskiej Nagrody Literackiej „Juliusz” wybrała finałową piątkę nominowanych tytułów, spośród których wyłoniona zostanie najlepsza biografia wydana w 2025 roku. Laureata lub laureatkę nagrody poznamy w październiku.
W 11. edycji nagrody wydawcy z całego kraju nadesłali do Rybnika 52 biografie opublikowane w 2025 roku. To o 11 książek więcej niż w poprzednim roku. W ocenie członka kapituły Marcina Musiała biografia przeżywa dziś w Polsce prawdziwy rozkwit. „Przez lata mówiło się, że Polska reportażem stoi, dziś coraz częściej można powiedzieć, że Polska stoi także biografią. Rosnące zainteresowanie biografiami (i tutaj niemałą rolę odgrywa Górnośląska Nagroda Literacka 'Juliusz’) sprawia, że wydawnictwa coraz chętniej inwestują w ambitne projekty i wieloletnie kwerendy. Nadesłane do oceny książki pokazują, jak mocny stał się ten gatunek. To już nie tylko kroniki jednostkowego życia, lecz także wielowymiarowe opowieści o człowieku i jego epoce. Twórcy i twórczynie sięgają do nieznanych archiwów, prywatnej korespondencji i świadectw, tworząc pogłębione portrety bohaterów” – wyjaśnił.
Spośród nadesłanych książek jurorzy wyłonili pod koniec maja 15 tytułów, a teraz poznaliśmy finałową piątkę nominowanych. „W finale znalazły się książki opisujące życie zarówno postaci wielkich, jak i tych nieco zapomnianych. Aż dwie biografie to pozycje opisujące żywot wielkich filozofów. Być może to właśnie filozofia stanie się w najbliższym czasie narzędziem, za pomocą którego tłumaczyć będziemy sobie świat?” – komentuje Paulina Rzymanek, która pełni funkcję sekretarz nagrody.
Nominację otrzymał Łukasz Garbala za książkę „Wańkowicz. Życie na kraterze” (wyd. Czarne). Jak zauważyła jurorka Paulina Małochleb, jest to przykład biografii, która „z jednej strony imponuje rozmachem badań, z drugiej zaś opiera się na przekonaniu, że bohater należał do najwybitniejszych polskich twórców autokreacji, co wymusza podejrzliwość wobec źródeł”. W związku z tym autor książki „nie tyle powtarza opowieść pozostawioną przez Wańkowicza, ile poddaje ją nieustannej weryfikacji, pokazując napięcie między doświadczeniem a jego literackim opracowaniem. Powstaje dzięki temu portret człowieka uwikłanego w historię XX wieku, ale również w nieustanny proces wymyślania samego siebie”.
Jurorzy nominowali również Marię Ciesielską i Annę Wacławik za książkę „Fleck. Ocalony przez naukę” (wyd. Agora), która oddaje głos postaci w pełni docenionej dopiero po śmierci. „Ludwik Fleck był wybitnym mikrobiologiem, filozofem nauki i człowiekiem, którego wiedza pomogła mu przetrwać najciemniejsze doświadczenia XX wieku – od getta lwowskiego po obozy koncentracyjne. Autorki z powodzeniem łączą biografię z reporterskim śledztwem, pokazując zarówno naukowe osiągnięcia bohatera, jak i świat, w którym przyszło mu żyć. Powstała książka mądra, dobrze udokumentowana i poruszająca, ale pozbawiona nadmiernego patosu. To opowieść o sile intelektu, wytrwałości oraz o tym, jak idee potrafią przeżyć swoich twórców” – skomentował juror Marcin Musiał.
Kolejna nominacja trafiła do Krzysztofa Iszkowskiego za książkę „Idol. Życie doczesne i pośmiertne Karola Marksa” (wyd. Agora). „Iszkowski pisze o Marksie z rozmachem i lekkością, pokazując go na tle epoki której żył, ale także na tle wielu ludzkich słabości, które posiadał. Błyskotliwy, niepozbawiony poczucia humoru, ale też złośliwości wobec bohatera język sprawia,że lektura jest dla czytelnika wielką frajdą. Ale nie tylko o przyjemność czytelniczą tutaj chodzi. Sportretowanie Marksa jako człowieka z krwi i kości (w młodości nieprzyzwoicie rozrzutnego, w dorosłości może wcale nie aż tak wybitnego) każe zastanowić się nad naturą i dynamiką rozwoju historii idei. Z tego napięcie między człowiekiem, a symbolem którym się stał, wynika być może najwięcej inspirujących do kolejnych rozmyślań pytań, które stawia autor 'Idola’. Co musi się wydarzyć, aby zwykły człowiek w oczach innych ludzi zyskał status półboga (w tym dobrym i tym najgorszym tego słowa znaczeniu, wszak bogowie też bywają źli)? Jakże bardzo aktualne jest to dziś pytanie!” – podkreśliła członkini kapituły Agata Kasprolewicz.
Czwartym nominowanym jest Krzysztof Łapiński i książka „Najmądrzejszy. Biografia Sokratesa” (wyd. Agora). „Sokrates uczy, jak wychynąć ku wieczności i pozostać czułym współmieszkańcem ziemi” – zwraca uwagę przewodniczący kapituły, Zbigniew Kadłubek, zachęcając do lektury biografii tego „człowieka nadludzkiego”. „Wydaje mi się, że książka Krzysztofa Łapińskiego wyprowadza z obrzydliwego zgiełku dzisiaj ku jakiemuś pięknemu dniu ciągłego poszukiwania siebie. Poznawajmy siebie nieustannie, wciąż od nowa, zawsze innych. Nie zachęca nas do tego terapeuta, prosi nas o to Ateńczyk. Jestem wdzięczny zuchwałemu autorowi tej biografii, że odważył się napisać coś tak pasjonującego, jak życie Filozofa, Najmądrzejszego” – dodał.
Szansę na nagrodę ma także Piotr Szarota, autor książki „Felicita! Psychobiografia Felicity Vestvali” (Wydawnictwo Krytyki Politycznej) o zapomnianej dziś śpiewaczce operowej, która w drugiej połowie XIX wieku była gwiazdą światowego formatu. „Piotr Szarota przeprowadził na temat życia artystycznego i prywatnego swojej słynnej praciotki solidne śledztwo, w którym nie zabrakło szczęśliwych przypadków (niektórych niczym wyjętych z operowego libretta). Biografia Vestvali nie przytłacza jednak ani naukowym aparatem ani sążnistymi cytatami. Autor nie stara się też na siłę wtłoczyć bohaterkę we współczesne ramy i genderowe spory. W tej lekkiej, z wdziękiem poprowadzonej opowieści wyblakły i przykurzony obraz Felicity Vestvali nie zamienia się w muzealną skamielinę, ale odzyskuje blask i pełnię barw. Sama bohaterka przyjęłaby zapewne ten gest wdzięcznym ukłonem” – skomentowała jurorka Dorota Karaś.
Autorkę lub autora najlepszej biografii opublikowanej w 2025 roku poznamy w październiku. Laureat otrzyma statuetkę oraz 60 tysięcy złotych ufundowane przez miasto Rybnik.
Górnośląska Nagroda Literacka „Juliusz” została przyznana po raz pierwszy w 2016 roku. Od 2019 roku trafia do autorów najlepszych biografii. Patronem nagrody jest Juliusz Roger, XIX-wieczny niemiecki humanista, który wydał zbiór „Pieśni ludu polskiego w Górnym Szląsku”, lekarz i przyrodnik, społecznik, przyjaciel ubogich, etnolog z zamiłowania, fundator rybnickiego szpitala. W ubiegłym roku wyróżnienie trafiło do Beaty Guczalskiej za książkę „Konrad Swinarski. Biografia ukryta”.
Kapituła nagrody obraduje w tym roku w składzie: prof. Zbigniew Kadłubek (przewodniczący), Dorota Karaś, Agata Kasprolewicz, dr Paulina Małochleb oraz Marcin Musiał.
[am]
fot. M. Szymura/Urząd Miasta Rybnika
źródło: Urząd Miasta Rybnika
Kategoria: newsy
