W Stanach Zjednoczonych odnaleziono XII-wieczny cysterski rękopis z Polski. Zaginął podczas wojny
Średniowieczny rękopis „Collectarium lądzkie” ze zbiorów Archiwum Archidiecezjalnego w Poznaniu, który zaginął podczas II wojny światowej, odnaleziono w zbiorach bibliotecznych Uniwersytetu Yale. Cenny zabytek został zwrócony Polsce.
„Collectarium lądzkie” pochodzi z XII wieku i przez stulecia służyło polskim duchownym i uczonym. Rękopis powstał w cysterskim skryptorium w okolicach Kolonii, prawdopodobnie w Altenbergu, z myślą o nowo założonym opactwie cysterskim w Lądzie. W XIX wieku księga znajdowała się w bibliotece seminaryjnej w Poznaniu, a najpóźniej od 1926 roku była przechowywana w Archiwum Archidiecezjalnym w Poznaniu. Ostatnie wzmianki o „Collectarium lądzkim” w poznańskich zbiorach pojawiają się w 1937 roku.
Jak informuje resort kultury, po zajęciu Poznania przez wojska niemieckie w 1939 roku zbiory Archiwum Archidiecezjalnego uległy grabieży i rozproszeniu, tak jak się stało w tamtym czasie z wieloma innymi skonfiskowanymi zbiorami bibliotecznymi i muzealnymi. W 1966 roku prezbiter katolicki i muzykolog Hieronim Feicht opisał rękopis jako zaginiony podczas II wojny światowej. W 1996 roku „Collectarium lądzkie” pojawiło się po raz pierwszy na rynku rzadkich książek w Londynie. Na licytacji w domu aukcyjnym Sotheby’s rękopis został prawdopodobnie zakupiony i wywieziony do Nowego Jorku, a w 1999 roku sprzedany Bibliotece Beinecke, która jest jednym z oddziałów Biblioteki Uniwersytetu Yale.
Rękopis (fot. MKiDN)
„Collectarium lądzkie” w amerykańskich zbiorach odkrył i jego pochodzenie opisał dr Paweł Figurski, który wraz z zespołem prowadzi badania dawnych rękopisów liturgicznych. On też przekazał pierwsze informacje o zabytku Ministerstwu Kultury. Dzięki badaniom udało się potwierdzić źródło rękopisu. W odpowiedzi na wniosek restytucyjny polskiej strony w Yale zgodzono się zwrócić księgę. Przekazanie zabytkowego cysterskiego rękopisu odbyło się 29 stycznia w Bibliotece Beinecke. W uroczystości wzięli udział szefowa polskiego resortu kultury Marta Cienkowska oraz przedstawiciele książnicy, w której zbiorach „Collectarium…” się znajdowało.
„Dziś jesteśmy świadkami powrotu do Polski kolejnego, niezwykle cennego historycznie zabytku. Dlatego jestem niezmiernie wdzięczna władzom Uniwersytetu Yale, a przede wszystkim Yale Library z Barbarą Rockenbach na czele, dyrektor Michelle Light oraz wszystkim zaangażowanym badaczom z Beinecke Rare Book and Manuscript Library za okazane zrozumienie i profesjonalizm. Zarówno badania Ministerstwa Kultury, jak i badaczy Uniwersytetu Yale potwierdziły, że musiało dojść do grabieży i nielegalnego wywozu 'Collectarium…’ z okupowanej Polski” – mówiła Marta Cienkowska. „Dzięki społeczności Yale, 'Collectarium…’ będzie mogło wrócić do Polski, gdzie przez wieki było elementem naszego dziedzictwa” – dodała.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego informuje, że w 2025 roku zakończyło 25 postępowań restytucyjnych, a od 2008 roku odzyskano 883 pojedyncze dobra kultury. Obecnie prowadzonych jest prawie 200 spraw restytucyjnych w 18 krajach.
[am]
fot. główna: MKiDN
Kategoria: newsy
