Stanisław Łubieński laureatem Paszportu „Polityki” 2025 w kategorii „książka” za „Drugie życie Czarnego Kota”
Po raz trzydziesty trzeci przyznane zostały Paszporty „Polityki”. W niedzielny wieczór podczas gali w Warszawie dziennikarze tygodnika docenili młodych twórców. W kategorii „książki” nagroda trafiła do Stanisława Łubieńskiego za „Drugie życie Czarnego Kota”, która ukazało się nakładem Wydawnictwa Agora.
Nagrodę w kategorii „książka” wręczyli dziennikarka tygodnika „Polityka” Justyna Sobolewska oraz ubiegłoroczny laureat Jul Łyskawa. „Zawsze narzeka się na brak powieści, a ten rok akurat był powieściowy. Była Rudzka, był Twardoch i wielu innych. Nie było za dużo śmiechu w literaturze, może taki mamy czas. Jeśli śmialiśmy się, to choćby przy opowieści o zawale Mikołaja Grynberga. Więcej było książek chwytających za gardło. Dobrze, jeśli trzymały w napięciu – tak jak książki naszych nominowanych„ – podsumowała miniony rok Justyna Sobolewska.
Laureatem Paszportu „Polityki” w kategorii „książka” został Stanisław Łubieński, urodzony w 1983 roku kulturoznawca, ukrainista, z zamiłowania przyrodnik, a w szczególności ornitolog. Była to jego druga nominacja do nagrody. W 2016 roku wyróżniono go za książkę „Dwanaście srok za ogon” (wyd. Czarne), za którą otrzymał też nagrodę Nike Czytelników.
Nagrodzone w tym roku „Drugie życie Czarnego Kota” to książka, w której esej historyczny, felieton i opowieść przyrodnicza łączą się, tworząc niezwykłą, osobistą opowieść. Łubieński uczy nas dostrzegać przyrodę wokoło. Pokazuje, że można opowiedzieć historię miasta inaczej, że człowiek, beton, żelazo czy szkło nie muszą być głównymi bohaterami. Zamiast tego mogą być nimi pozostałości prastarych puszcz, rosnące na pomnikach porosty, ale i ruderalne samosiejki kiełkujące spomiędzy chodnikowych płyt. Historyczne miejsca, które odwiedza i opisuje Stanisław, wcześniej badał jego ojciec – zmarły w 2024 roku Tomasz Łubieński. Jak wyjaśniono w uzasadnieniu, Stanisława Łubieńskiego nagrodzono za „znakomitą literacko opowieść o wędrówkach w czasie i przestrzeni; za przygodową i poruszającą historię o spotkaniach i pożegnaniach, ale przede wszystkim o trwaniu tego, co jest wokół nas”.
Stanisław Łubieński (fot. ⓒ Leszek Zych/Polityka)
Odbierając nagrodę, laureat powrócił do tematu swojej książki. „Chciałbym opowiedzieć o zdarzeniu, które jest ważne. Równo tydzień temu moi znajomi widzieli w Warszawie świergotka syberyjskiego. Była to pierwsza w historii obserwacja tego gatunku w Polsce. Cieszę się, że mogę o tym opowiedzieć, bo dowiecie się o istnieniu świergotka syberyjskiego. Może też się nim trochę rozczulicie i przejmiecie jego losem. Może sprawdzicie, jak wygląda, ale przyznaję, że to jest uroda raczej dla koneserów” – zaczął swoją przemowę Stanisław Łubieński.
„W Polsce zaobserwowano do tej pory 475 gatunków ptaków, 476 ze świergotkiem syberyjskim. Podobno, żeby się przejąć ochroną jakiegoś gatunku, trzeba się o nim czegoś dowiedzieć i trochę go poznać – musi się wytworzyć jakaś więź. I teraz mam ochotę opowiedzieć o setkach tych innych gatunków, ale obawiam się, że to by już nie zadziałało. Przyroda jest zagrożona przez ludzką chciwość i głupotę. Wydaje się na jej ochronę mało i niechętnie, jakby z łaski, tak jakby były ważniejsze wydatki niż ochrona i odbudowa systemu, który podtrzymuje życie na tej planecie. Przyrodę traktuje się jak przeszkodę na drodze do rozwoju i do tego mirażu świetlanej przyszłości” – zauważył autor „Drugiego życia Czarnego Kota”.
„Pamiętajmy, że my też jesteśmy gatunkiem, który ma wielką i nieproporcjonalną władzę nad światem, a władza to jest odpowiedzialność. Wspierajcie organizacje zajmujące się ochroną przyrody, przyłączajcie się do nich. Możecie im oddawać swoje 1,5 procenta podatku. Pamiętajcie, że one chronią również nas, bo my też jesteśmy przyrodą” – podsumował, dziękując za przyznanie nagrody.
Paszporty „Polityki” to nagrody dla młodych twórców i artystów, które wręczane są od 1993 roku. Ich pomysłodawcą był wieloletni szef działu kultury Zdzisław Pietrasik. Od 23 lat przyznawana jest też nagroda specjalna dla Kreatora Kultury. Otrzymuje ją osoba lub instytucja, która w sposób szczególny i niestandardowy przyczynia się do krzewienia kultury polskiej w kraju i na świecie. W tym roku dostał ją Tomasz Lipiński, współtwórca legendarnych zespołów Brygada Kryzys i Tilt. Tytuł przyznano za piosenki i płyty wychowujące całe kolejne pokolenia artystów, za współtworzenie kanonu muzyki buntowniczej i antysystemowej, ale trzeba wspomnieć, że laureat od niedawna jest również pisarzem. Pod koniec października 2025 roku nakładem Wydawnictwa Harde ukazał się pierwszy tom jego wspomnień zatytułowany „Jeszcze będzie przepięknie”.
Przez ponad 3 dekady kapituła Paszportów „Polityki” uhonorowała 259 artystów i twórców (licząc zespoły) oraz wyróżniła 31 Kreatorów Kultury. W tym roku po raz trzeci swój Paszport mogli przyznać również czytelnicy tygodnika.
Gala wręczenia Paszportów „Polityki” 2025 odbyła się w studiu Telewizji Polskiej i była transmitowana na antenie TVP2. Po 10 latach nagroda wróciła do telewizji publicznej, która była również współorganizatorem gali.
[am]
Kategoria: newsy
