Raport na temat amerykańskich szkół: „Mechaniczna pomarańcza” najczęściej zakazywaną książką, Stephen King najczęściej zakazywanym autorem

Amerykański PEN opublikował raport, z którego wynika, że w roku szkolnym 2024/2025 powieść „Mechaniczna pomarańcza” Anthony’ego Burgessa znalazła się na pierwszym miejscu najczęściej zakazywanych książek w amerykańskich szkołach. Z kolei autorem, którego dzieła najczęściej podlegały cenzurze, był Stephen King.

Z raportu wynika, że w roku szkolnym 2024/2025 odnotowano 6870 przypadków tymczasowego lub trwałego wycofania jakichś książek z bibliotek lub sal lekcyjnych w szkołach. To mniej niż w roku szkolnym 2023/2024, gdy podobnych zdarzeń odnotowano ponad 10 tysięcy, ale nadal znacznie więcej niż przed kilkoma laty, kiedy statystyki były na tyle niskie, że amerykański PEN nie widział nawet potrzeby raportowania takich działań. Łącznie od 2021 roku odnotowano prawie 23 tysiące przypadków zakazywanie książek w 45 stanach USA. Tak niepokojącego trendu nie było – jak twierdzi PEN America – od czasów tzw. „czerwonej paniki” z lat 50. XX wieku.

„W 2025 roku cenzura książek w Stanach Zjednoczonych jest powszechna i się szerzy. Nigdy wcześniej w życiu żadnego żyjącego Amerykanina nie usunięto systemowo tylu książek z bibliotek szkolnych w całym kraju. Nigdy wcześniej tak wiele stanów nie uchwaliło przepisów ułatwiających zakazywanie książek, w tym zakazów dotyczących konkretnych tytułów w całym stanie. Nigdy wcześniej tak wielu polityków nie próbowało zastraszyć dyrektorów szkół, aby wprowadzali cenzurę zgodnie z ich ideologicznymi preferencjami, grożąc nawet utratą finansowania publicznego za nieprzestrzeganie zasad. Nigdy wcześniej dostęp do tak wielu historii nie został odebrany tak wielu dzieciom” – pisze PEN America.

Najczęściej zakazywanym dziełem jakiegokolwiek autora był dystopijny klasyk Anthony’ego Burgessa z lat 60. XX wieku, czyli „Mechaniczna pomarańcza”. PEN odnotował 23 przypadki usunięcia tej powieści ze szkół. Na drugim miejscu znalazły się ex aequo historia miłosna dla młodzieży „Bez tchu” Jennifer Niven i „Sold” Patricii McCormick, czyli powieść o trzynastolatce z Nepalu, która zostaje sprzedana jako niewolnica seksualna do Indii. Odnotowano po 20 przypadków usuwania obu tytułów.

Pod względem autorstwa najczęściej zakazywanym pisarzem był Stephen King. 87 jego książek usunięto łącznie 206 razy ze szkół. Na drugim miejscu uplasowała się twórczyni literatury młodzieżowej, Ellen Hopkins, której 18 tytułów zakazywano w sumie 167 razy w minionym roku szkolnym. Trzecie miejsce należy do pisarki fantasy Sarah J. Maas, której 21 tytułów zakazywano łącznie 162 razy.

Jak podano, około 80 proc. zakazów pochodziło z zaledwie trzech stanów, które uchwaliły lub próbowały uchwalić przepisy nakazujące usuwanie książek uznanych za kontrowersyjne. Były to Floryda, Teksas i Tennessee. Często powodami usunięcia książek były: tematyka LGBTQ+, sposób przedstawienia kwestii rasowych oraz fragmenty zawierające przemoc lub przemoc seksualną. W przypadku Kinga decyzję o usunięciu tytułów z półek tłumaczono tym, że są to książki dla dorosłych lub też zawierają treści seksualne.

W raporcie zwrócono uwagę na zjawisko, jakim jest cenzura prewencyjna. Tysiące książek usunięto z półek ze strachu lub po prostu chęci uniknięcia tematów, które ktoś mógłby uznać za kontrowersyjne. W niektórych hrabstwach zdarzały się sytuacje, kiedy z powodu nadmiernej ostrożności lub obaw przed karą pozbywano się w szkołach chociażby książek wspomnianego Kinga.

Amerykański PEN nie jest jedyną organizacją w Stanach Zjednoczonych, która śledzi doniesienia o zakazywaniu i usuwaniu książek. Co roku swój raport przygotowuje również Amerykańskie Stowarzyszenie Bibliotekarzy. Statystyki podawane przez PEN są wyższe, ponieważ obejmują nie tylko tytuły trwale usunięte z półek, ale również te, do których czasowo ograniczono dostęp (na przykład w oczekiwaniu na weryfikację, co z daną publikacją należy zrobić).

Obie organizacje zgodnie przyznają, że liczba zakazów jest prawdopodobnie znacznie wyższa, raport opracowano jedynie na podstawie doniesień medialnych i danych uzyskanych z dokumentacji publicznej. Tymczasem w niektórych stanach, jak Ohio, Oklahoma czy Arkansas, nie znaleziono informacji publicznych na ten temat. Jak wyjaśniono, jeśli w jakimś stanie uchwalono ustawę zakazującą dostępu do pewnych treści, PEN nie mógł tam uzyskać danych, które pozwoliłyby stwierdzić, czy w każdej szkole dochodziło do ograniczania dostępu do niektórych książek.

Jak dodano w raporcie, większość Amerykanów sprzeciwia się próbom ograniczenia dostępu do książek w szkołach publicznych. Sprzeciw jest głośny i narasta, powstają koalicje, która walczą z zakazywaniem i chcą chronić wolność czytania. Nowy raport PEN America wykazał, że spośród 87 okręgów, w których wprowadzono w minionym roku szkolnym zakazy książek, w 70 pojedyncze osoby, grupy, a nawet całe lokalne społeczności zareagowały sprzeciwem.

Najczęściej zakazywane książki w amerykańskich szkołach w roku szkolnym 2024/2025:

• Anthony Burgess „Mechaniczna pomarańcza” (23 zakazy),
• Jennifer Niven „Bez tchu” (20 zakazów),
• Patricia McCormick „Sold” (20 zakazów),
• Malinda Lo „Ostatniej nocy w klubie Telegraph” (19 zakazów),
• Sarah J. Maas „Dwór mgieł i furii” (18 zakazów),
• Ellen Hopkins „Crank” (17 zakazów),
• Judy Blume „Forever” (17 zakazów),
• Stephen Chbosky „Zalety bycia niewidzialnym” (17 zakazów),
• Gregory Maguire „Wicked. Życie i czasy Złej Czarownicy z Zachodu” (17 zakazów),
• George M. Johnson „Nie wszyscy chłopcy są niebiescy” (16 zakazów),
• Sarah J. Maas „Dwór cierni i róż” (16 zakazów),
• Elana K. Arnold „Damsel” (16 zakazów),
• Kody Keplinger „Duff. Ta brzydka i gruba” (16 zakazów),
• Jodi Picoult „Dziewiętnaście minut” (16 zakazów),
• Jennifer L. Armentrout „Sztorm i Furia” (16 zakazów).

Dziesięciu najczęściej zakazywanych autorów w amerykańskich szkołach w roku szkolnym 2024/2025:

1. Stephen King (206 zakazów),
2. Ellen Hopkins (167 zakazów),
3. Sarah J. Maas (162 zakazy),
4. Jodi Picoult (62 zakazy),
5. Yũsei Matsui (54 zakazy),
6. Elena K. Arnold (52 zakazy),
7. P.C. i Kristin Cast (47 zakazów),
8. Atsushi Ohkubo (45 zakazów),
9. Lauren Myracle (43 zakazy),
10. Laurie Halse Anderson (40 zakazów).

[am]
fot. PEN America
źródło: PEN America, The Guardian, Time

Tweet

Tematy: cenzura, Jennifer Niven, książki zakazane, Mechaniczna Pomarańcza, PEN Club, proza światowa, Sarah J. Maas, Stany Zjednoczone, Stephen King

Kategoria: newsy