Pisarka Kristina Sabaliauskaitė została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi
Litewska pisarka Kristina Sabaliauskaitė otrzymała Złoty Krzyż Zasługi. Autorkę tetralogii „Silva Rerum” odznaczono za osiągnięcia w pracy badawczej poświęconej historii Rzeczypospolitej Obojga Narodów, a także za popularyzowanie wiedzy o wspólnym dziedzictwie historycznym i kulturowym Polski oraz Litwy.
Postanowienie o odznaczeniu pisarki, na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych, podjął jeszcze w 2024 roku prezydent Andrzej Duda. Ceremonia wręczenia orderu odbyła się w ambasadzie Polski w Wilnie w dniu 2 maja 2026 roku.
Odbierając Złoty Krzyż Zasługi, Kristina Sabaliauskaitė przyznała, że nie jest godna takiego wyróżnienia. „Wszystko, co robię – to piszę książki i opowiadam historie, rozmawiam z ludźmi na pasjonujące mnie tematy, i to dość często na przekór ideologiom, które kwestionuję. Czasem odkrywam przy tym niewygodne lub zapomniane prawdy, ponieważ, jak lubię mówić, moment, w którym pobożne życzenia zaczynają być brane za prawdę, jest momentem, w którym kończy się nauka, a zaczyna ideologia. Nic dziwnego, że zazwyczaj nie jestem zbyt lubiana przez establishmenty i rządy – i tak właśnie powinno być, nie przeszkadza mi to. Dlatego to odznaczenie jest dla mnie tym bardziej wyjątkowe” – powiedziała pisarka podczas uroczystości.
Kristina Sabaliauskaitė przypomniała, że urodziła się w Wilnie, a jej korzenie sięgają XV-wiecznej Żmudzi, dlatego w spadku otrzymała dziedzictwo Rzeczypospolitej Obojga Narodów i jej wspaniałą, piękną, wielonarodową kulturę, a także nie tak wspaniałą schedę pozostawioną przez wiek XX, z jego licznymi konfliktami i ideologiami. „Mój wybór jest prosty: nie chcę żyć z tymi ropiejącymi bliznami niedawnej przeszłości. Zamiast tego szukam inspiracji w czasach, gdy między nami kwitło braterstwo i zrozumienie, kiedy razem stanowiliśmy potęgę; wybieram patrzenie w przyszłość, ponieważ jestem przekonana, że to jedyna droga” – podkreśliła.
„Kiedy moja powieść 'Silva Rerum’ ukazała się na Litwie, obaliła powstały prawie sto lat temu stereotyp ideologiczny (w dużym stopniu podsycany przez rosyjskich okupantów), że spolonizowana litewska szlachta była złem, i że to ją należy obwiniać za stracone państwo. 'Silva Rerum’ uświadomiła czytelnikom, że tożsamość narodowa nie opierała się wówczas na języku – moje postacie historyczne były przecież polskojęzycznymi Żmudzinami i Litwinami, a mimo to były 'nasze’, wspólne. Kiedy książka 'Silva Rerum’ ukazała się w Polsce, polscy czytelnicy mówili: 'O, więc pani napisała powieść o polskiej rodzinie szlacheckiej’, a ja odpowiadałam: 'Nie, napisałam powieść o żmudzkiej rodzinie, ale widzicie, ile mamy wspólnego, jeśli rozpoznajecie ją jako swoją’. Ostatnio białoruscy czytelnicy (moje książki zostały wydane przez wydawnictwo dysydenckie na emigracji) również mówią: 'To jest nasza, wspólna historia'” – kontynuowała pisarka.
Sabaliauskaitė podkreśliła, że wierzy w bezstronne opowiadanie historii, oddające głos ludziom z przeszłości, rozumiejące ich samoidentyfikację oraz myśli. Jak wskazała, „oba nasze narody przekazały sobie nawzajem wiele talentów, przywódców, zjawisk kulturowych”, dlatego „powinniśmy odczuwać wzajemną wdzięczność i szacunek, ponieważ zrodziło się z tego mnóstwo wspaniałych rzeczy”. Przypomniała, że Polska przez wieki polonizowała Litwę i tak samo Litwa lituanizowała Polskę, ale „powinniśmy patrzeć do przodu, w duchu Obojga Narodów, i budować naszą przyszłość na wzajemnym zrozumieniu i wielkich wspólnych osiągnięciach przeszłości, zwłaszcza w obliczu naszego odwiecznego historycznego wroga, którego największym pragnieniem jest podzielenie oraz pokonanie nas”.
Kristina Sabaliauskaitė uważana jest za najwybitniejszą współczesną litewską pisarkę. Jest doktorem historii sztuki i doktorem honoris causa Akademii Sztuk Pięknych w Wilnie, finalistką Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus, laureatką Nagrody im. Liudasa Dovydenasa, Nagrody św. Krzysztofa oraz Nagrody Obojga Narodów. Jej bestsellerowe powieści: dylogia „Cesarzowa Piotra” i tetralogia „Silva Rerum” zostały okrzyknięte wydarzeniem literackim na Litwie, doczekały się też wielu tłumaczeń, a także prac naukowych analizujących ich fenomen i recepcję. Autorka wyjawiła podczas uroczystości, że kilka dni temu dowiedziała się od Wydawnictwa Literackiego, że pierwsza część „Silva Rerum”, wydana po polsku w 2015 roku, doczeka się już w naszym kraju dziesiątego wydania. „Bardzo się cieszę, że od ponad dziesięciu lat jest w Polsce czytana, lubiana i traktowana jak swoja” – dodała.
[am]
fot. Waldemar Dowejko/Ambasada RP w Wilnie
Wypowiedź Kristiny Sabaliauskaitė z języka angielskiego przełożył Tomasz Bieroń
Kategoria: newsy
