Paweł Rzewuski, Stanisław Łubieński i Ishbel Szatrawska z nominacjami do Paszportu „Polityki” 2025 w kategorii „książka”
Jury Paszportów „Polityki” ogłosiło nominacje w kategorii „książka”. Szansę na nagrodę mają Paweł Rzewuski za „Krzywdę”, Stanisław Łubieński za „Drugie życie Czarnego Kota” oraz Ishbel Szatrawska za „Wyrok”. Laureatów we wszystkich kategoriach poznamy 11 stycznia 2026 roku.
Paszporty „Polityki” to nagrody dla młodych twórców i artystów wręczane od 1993 roku. Ich pomysłodawcą był Zdzisław Pietrasik wieloletni szef działu kultury tygodnika „Polityka”. Obecnie przyznawane są w siedmiu kategoriach: „film”, „scena”, „sztuki wizualne”, „muzyka popularna”, „muzyka poważna”, „kultura cyfrowa” i „książka”, a do tego dwie nagrody specjalne. W tym roku ogłoszenie nominacji w poszczególnych kategoriach odbyło się w trzech terminach. W ostatnim, we wtorek 9 grudnia, poznaliśmy nominowanych autorów książek. Kogo wskazali dziennikarze tygodnika „Polityka” oraz zaproszeni przez nich krytycy?
Paweł Rzewuski (fot. ⓒ Leszek Zych/Polityka)
Nominację w kategorii „książka” otrzymał Paweł Rzewuski za powieść „Krzywda” (wyd. ArtRage). Urodzony w 1990 roku autor oprócz tego, że jest pisarzem, bywa także publicystą, scenarzystą i menedżerem kultury. Skończył studia filozoficzne i historyczne na Uniwersytecie Warszawskim oraz podyplomowe studium dyplomacji na Europejskiej Akademii Dyplomacji. Jego dorobek obejmuje zarówno beletrystykę, jak i literaturę faktu oraz publikacje stricte naukowe. W swojej twórczości popularnonaukowej i eseistycznej koncentruje się na historii filozofii polskiej, z naciskiem na okres I Rzeczpospolitej i dwudziestolecia międzywojennego. Temu drugiemu poświęcił esej „Filozofia Piłsudskiego”, będący rekonstrukcją światopoglądu Józefa Piłsudskiego, oraz popularnonaukową książkę „Grzechy Paryża Północy”. Dwudziestolecie międzywojenne powróciło również w jego działalności prozatorskiej – za osadzoną w tych czasach powieść „Syn Bagien” otrzymał nominację do Nagrody Wielkiego Kalibru; obecnie kończy prace nad drugim tomem.
I Rzeczpospolitą zaczął interesować się w trakcie studiów filozoficznych. W 2022 roku opublikował rozprawę doktorską poświęconą myśli politycznej I RP („Monarchia mixta, czyli poszukiwanie suwerena”). Temat Rzeczpospolitej Obojga Narodów powraca w nominowanej do Paszportu powieści „Krzywda”, która odsłania oblicze Polski – buzującego tygla narodów i wyznań, wstrząsanego kolejnymi wojnami, rokoszami, zajazdami. „’Krzywda’ łączy historyczne realia z horrorem, inspirowanym zarówno słowiańską mitologią, jak i klasyką gatunku. Pięć spiętych narracyjną klamrą opowiadań o Stanisławie Wróblewskim herbu Krzywda, szukającym zemsty na swoim okrutnym bracie Gedeonie, układa się w całość gęstą i ciemną niczym piekielna smoła, pisaną z pasją i bez kompleksów. Rzewuskiemu udało się przy tym zachować równowagę między językową stylizacją a czytelnością przekazu, wiernością historycznym realiom a gatunkową swobodą” – pisał w „Polityce” Jakub Demiańczuk.
Stanisław Łubieński (fot. ⓒ Leszek Zych/Polityka)
Kolejnym nominowanym jest Stanisław Łubieński. Jurorzy docenili jego „Drugie życie Czarnego Kota” (wyd. Agora). To już druga nominacja dla autora – w 2016 roku wyróżniono go za książkę „Dwanaście srok za ogon” (wyd. Czarne), za którą otrzymał też nagrodę Nike Czytelników. Urodzony w 1983 roku Łubieński jest kulturoznawcą i ukrainistą. Od dziecka interesuje się przyrodą, a w szczególności ptakami. Prowadzi blog „Dzika Ochota” i organizuje spacery przyrodnicze po Warszawie, jest gospodarzem audycji „Księstwo Ptaków” w radiowej Trójce i prezesem Zarządu Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków. Napisał reportaż historyczny „Pirat stepowy” (wyd. Czarne) o życiu Nestora Machno. W 2020 roku ukazała się jego „Książka o śmieciach” (wyd. Agora), a w 2025 roku „Drugie życie Czarnego Kota”.
W nominowanej do Paszportu „Polityki” książce esej historyczny, felieton i opowieść przyrodnicza łączą się, tworząc niezwykłą, osobistą opowieść. Łubieński wędruje po centrum i obrzeżach swojej rodzinnej Warszawy, ale – jak czytamy w najbardziej poruszającym rozdziale „Przyroda najbliższa” – w pewnym momencie jego spacery stają się coraz krótsze. To dlatego, że pies Fuks, z którym wyprawiał się daleko, zaczął chorować. Jesteśmy świadkami odchodzenia przyjaciela. Zamiast na odległe torowiska, dochodzą do wiązów przed domem. Potem zostaje już tylko znoszenie pieska po schodach. I pożegnanie: „Pachnie moim przyjacielem, ziemią, grzybami, wiatrem, ciepłem”. Ale to nie jest jedyne pożegnanie w tej książce – miesiąc później odchodzi ojciec Tomasz Łubieński. Historyczne miejsca, które odwiedza Stanisław, wcześniej opisywał i badał jego ojciec historyk. „Drugie życie Czarnego Kota” (Czarny Kot to najsłynniejsza warszawska samowola budowlana; hotel kilka lat temu w końcu rozebrano) to książka o pożegnaniach i spotkaniach, a przede wszystkim o trwaniu przyrody.
Ishbel Szatrawska (fot. ⓒ Leszek Zych/Polityka)
Trzecią nominowaną osobą jest Ishbel Szatrawska, doceniona za powieść zatytułowaną „Wyrok” (wyd. Cyranka). Autorka urodziła się w 1981 roku w Olsztynie, a mieszka i pracuje w Krakowie. Napisała sześć dramatów i dwie powieści. Trzy lata wcześniej nominowana była do Paszportu „Polityki” za dramat „Żywot i śmierć pana Hersha Libkina z Sacramento w stanie Kalifornia” (wyd. Cyranka), który został uhonorowany m.in. nagrodą Odkrycie Empiku oraz „Wawrzynem” Literacką Nagrodą Warmii i Mazur. Szatrawska zadebiutowała w 2019 roku dramatem „Objects in Mirror Are Closer Than They Appear” w e-antologii „Nasz głos” wydanej przez Narodowy Stary Teatr w Krakowie. Pierwsza jej powieść, „Toń”, wyszła w 2023 roku i zdobyła nominacje do Nagrody Conrada i Nike. Szatrawska współpracuje także z innymi artystami przy różnorakich projektach. Była m.in. współadaptatorką „Krzyżaków” Sienkiewicza w reżyserii Jana Klaty w Teatrze im. Jaracza w Olsztynie oraz autorką tekstu w projekcie Michała „Nihila” Kuźniaka i Dominika Gaca towarzyszącym wystawie „Sto nocnych zjaw” w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha.
Nominowana do Paszportu powieść „Wyrok” rozgrywa się w czasie wojny, ale jej samej właściwie nie ma, front jest daleko. Dwóch wynajętych ludzi z bandycką przeszłością idzie wykonać wyrok na szpiclu. Ta opowieść zaskakuje na tle współczesnej polskiej prozy i może przywoływać przede wszystkim skojarzenie z prozą wojenną spod znaku Jana Józefa Szczepańskiego czy Jarosława Iwaszkiewicza. Albo z brutalizmem Cormaca McCarthy’ego. To opowieść, może wręcz przypowieść, która przenosi nas w krajobraz błota, śniegu, pustki i jednocześnie unosi rytmem zdań, bardzo dobrze skonstruowaną melodią języka. Szatrawska pokazuje czas rozpuszczonych instynktów z wojną w tle. Niby odległe, ale nie tak bardzo.
Kto otrzyma Paszport „Polityki” w kategorii „książka”? Tego dowiemy się 11 stycznia 2026 roku. Gala wręczenia nagrody rozpocznie się o godz. 20:00 w studiu Telewizji Polskiej i będzie transmitowana w TVP2. Galę poprowadzą Gabi Drzewiecka i Bartek Chaciński.
Od 9 do 17 grudnia trwa plebiscyt Paszport Czytelników „Polityki”. Aby wziąć z nim udział, wystarczy zagłosować na swojego faworyta lub faworytkę na stronie tygodnika.
Przez ponad trzy dekady kapituła Paszportów „Polityki” uhonorowała we wszystkich kategoriach łącznie 259 artystów i twórców (licząc zespoły) oraz wyróżniła 31 Kreatorów Kultury. Dwa razy przyznano nagrody ex aequo i raz nagrodę specjalną pozaregulaminową, którą uhonorowano Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Wielu laureatów z przełomu lat 90. dziś należy do ścisłej czołówki polskiej kultury, jak na przykład Olga Tokarczuk, Andrzej Sapkowski czy Katarzyna Nosowska.
[am]
fot. główna: kolaż na podst. © Leszek Zych/Polityka
Kategoria: newsy
