Barbara Elmanowska laureatką Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza 2025 za powieść „Woliera”

20 września 2025

Barbara Elmanowska, autorka książki „Woliera”, została laureatką jubileuszowej, 10. edycji Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza za debiut. Wyróżnienie w postaci rezydencji literackiej w Vence we Francji otrzymał Maciej Wnuk, autor zbioru opowiadań „Miejsca odległe”.

Opublikowana przez Wydawnictwo J „Woliera” to powieść lesbijska, w której słowo na „l” nie pojawia się ani razu, a kwestia wykluczenia jest tylko jednym z problemów, jakie niesie życie. Bohaterka o imieniu Anka po rozstaniu ze swoją partnerką wyjeżdża do małej nadmorskiej osady. Tam dokonuje wiwisekcji swojego związku i swojej przeszłości. Co ją ukształtowało? Jakie relacje? Jakie doświadczenia? „Woliera” to portret psychologiczny, misterna mozaika codzienności i retrospekcji.

„Ujęła nas niespieszność tej powieści, rozwijającej się w wielu retrospekcjach i introspekcjach. Bohaterka powraca do wspomnień najważniejszych związków swojego życia. Kluczowe miejsce wśród nich zajmują relacje z Wandą, kochanką ojca i córki. Najbardziej intrygująca jest jednak sama bohaterka. Polska literatura nieczęsto zajmuje się takimi miłosnymi, łamiącymi wiele tabu uwikłaniami. Elmanowska oddaje z niezwykłą subtelnością i odwagą zmysłowość ciała, pożądanie i ból rozstań. Nie ma w tym zbyt wielu poprzedników ani poprzedniczek w polskiej tradycji literackiej” – mówiła o książce Barbary Elmanowskiej w laudacji prof. Ewa Graczyk, przewodnicząca kapituły nagrody.

Barbara Elmanowska dziękuje za nagrodę (fot. Dominik Musiałek/Muzeum Witolda Gombrowicza)

Barbara Elmanowska otrzymała 40 tysięcy złotych, statuetkę oraz lornetkę, czyli Gombrowiczowski symbol twórczej uważności wobec świata. „Nie wiem, co powiedzieć. Dziękuję. Dziękuję, że jest ta nagroda. Chce się pisać” – mówiła laureatka. Jak dodała, marzyła o tej lornetce. I mówiła to poważnie, bowiem autorka „Woliery” lubi podpatrywać przyrodę w swoich rodzinnych stronach.

Od kilku lat, oprócz nagrody głównej, kapituła przyznaje także wyróżnienie w postaci miesięcznej rezydencji w Vence. W tym roku rezydencję otrzymał Maciej Wnuk, autor zbioru opowiadań „Miejsca odległe”, który ukazał się nakładem Biura Literackiego. „Zafascynował nas sposób, w jaki opowiada on o zmianach klimatycznych i technologicznych. I ich wpływie na wszystkie wymiary ziemskiego życia. Robi to z rzadką w polskiej literaturze maestrią, pomysłowością i przenikliwością. Szczególnie doceniamy kompozycję książki. Przekłada się ona na wizję świata, w którym obserwujemy spełniającą się katastrofę” – uzasadniała Ewa Graczyk.

„Mam zupełną pustkę w głowie. Dziękuję bardzo za to wyróżnienie. Jestem zaskoczony, wzruszony, zszokowany. Chciałbym przede wszystkim bardzo podziękować wszystkim osobom, które wtedy, gdy zaczynałem pisać tę książkę, uwierzyły w nią” – mówił Maciej Wnuk.

Maciej Wnuk odbiera wyróżnienie (fot. Dominik Musiałek/Muzeum Witolda Gombrowicza)

Ustanowiona przez radomski samorząd Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza przyznawana jest debiutującym pisarzom i uznawana za jedno z najważniejszych literackich wyróżnień w Polsce. Do tej pory nagrodę otrzymali m.in. Anna Cieplak, Marcin Wicha, Olga Hund, Barbara Sadurska, Jakub Nowak i Grzegorz Bogdał.

„Świętujemy dziesiątą edycję Nagrody Gombrowicza. I świętujemy literaturę, odwagę młodych pisarek i młodych pisarzy, ludzi, którzy wnoszą nowy język i nową wrażliwość. Ale przede wszystkim wnoszą tę odwagę w kreowaniu rzeczywistości. Odwagę, która tak bardzo związana jest z patronem tej nagrody” – podkreślał podczas gali prezydent Radomia Radosław Witkowski. „Kiedy dziesięć lat temu decydowaliśmy o ustanowieniu Nagrody Gombrowicza, stawialiśmy sobie za cel pomoc dla młodych twórców. Ale chcieliśmy także stworzyć nową jakość w promowaniu Radomia i radomskiej kultury. Nie spodziewaliśmy się, że w ciągu dziesięciu lat stanie się jedną z najważniejszych polskich nagród literackich. Rzeczywistość przerosła nasze oczekiwania” – podsumowywał.

Do jubileuszu nagrody nawiązał też Tomasz Tyczyński, sekretarz kapituły i szef Muzeum Witolda Gombrowicza. Wspomniał o profesorze Józefie Olejniczaku, z którym prowadził pierwsze rozmowy na temat nagrody, wtedy były to jeszcze mgliste pomysły, które potem się ucieleśniły. I o pierwszym przewodniczącym kapituły, profesorze Jerzym Jarzębskim. W imieniu zmarłego półtora roku temu profesora głos zabrała Justyna Jaworska, przewodnicząca jury Nagrody Literackiej „Nike”.

„Jerzy lubił czytać. Książki były dla niego medium, dzięki któremu spotykał się z autorami. Docierał poprzez nie do autorów. Ale najbardziej lubił spotkania, podczas których mógł o tych książkach rozmawiać. Ze spotkań kapituły Nagrody Gombrowicza wracał szczęśliwy. Nagadany. Ale też zadowolony z tego, że spotkał się z ludźmi, których lubił i cenił. Wsola i ta nagroda były dla niego ważne. Stopniowo wycofywał się z różnych aktywności, ale Wsoli nie zostawił do końca” – wspominała Jaworska.

Gala nagrody – na scenie nominowani i jurorzy (fot. Dominik Musiałek/Muzeum Witolda Gombrowicza)

W tej edycji nagrody można było zgłaszać książki wydane w 2024 roku. Spośród nich kapituła w składzie: Ewa Graczyk (przewodnicząca), Anna Kałuża, Zofia Król, Zbigniew Kruszyński, Józef Olejniczak, Piotr Sadzik, Justyna Sobolewska oraz Tomasz Tyczyński (sekretarz) wybrała w kwietniu dziewiętnaście tytułów na tzw. krótką listę, a w czerwcu wyłoniła piątkę nominowanych. Byli to: Barbara Elmanowska za „Wolierę”, Joanna Mazur za „Ciepło-zimno”, Monika Muskała za „Rondo Rodeo”, Katarzyna Sobczuk za „Małą empirię” i Maciej Wnuk za „Miejsca odległe”. Nominowani otrzymali na gali wyróżnienia w wysokości po 5 tysięcy złotych.

Organizatorami nagrody są prezydent Radomia oraz Muzeum Witolda Gombrowicza. Honorowy patronat sprawuje Rita Gombrowicz. Mecenasami Nagrody Literackiej im. Witolda Gombrowicza są: Jarosław Krzyżanowski i Zakłady Automatyki Kombud S.A. Partnerem głównym jest Unidevelopment S.A., a partnerem strategicznym – Samorząd Województwa Mazowieckiego. Nagroda wręczana jest pod patronatem Booklips.pl.