Ana Blandiana odebrała Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Zbigniewa Herberta 2026

Jedna z najważniejszych poetek Europy Środkowo-Wschodniej, wybitna rumuńska pisarka, intelektualistka i działaczka demokratyczna Ana Blandiana odebrała Międzynarodową Nagrodę Literacką im. Zbigniewa Herberta. Uroczystość odbyła się w środę, 27 maja, w Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie, który jest siedzibą Biblioteki Narodowej.

Nagroda przyznawana jest od 2013 roku najwybitniejszym twórcom światowej literatury, których dzieło pozostaje bliskie wartościom obecnym w poezji autora „Pana Cogito”: przywiązaniu do wolności, etyki, godności człowieka i niezależności myślenia. To jedyna polska nagroda literacka o światowym zasięgu. W gronie dotychczasowych laureatów znajdują się m.in. W.S. Merwin, Charles Simic, Lars Gustafsson, Breyten Breytenbach, Tomas Venclova oraz Anne Carson.

Ana Blandiana (właściwie Otilia Valeria Coman) debiutowała jako poetka w czasach komunistycznej dyktatury, a jej twórczość bardzo szybko stała się głosem pokolenia poszukującego wolności i duchowej niezależności. Za działalność antyreżimową była trzykrotnie objęta zakazem publikacji przez władze komunistyczne. Po upadku dyktatury Nicolae Ceaușescu angażowała się w działalność demokratyczną i odbudowę niezależnych instytucji kultury. Była współzałożycielką Porozumienia Obywatelskiego, odtworzyła rumuński PEN Club oraz stworzyła w Sighet jedno z najważniejszych europejskich miejsc pamięci poświęconych ofiarom komunizmu.

Jej poezja od lat uznawana jest za jedno z najważniejszych świadectw doświadczenia Europy Wschodniej XX wieku. Krytycy literaccy wielokrotnie podkreślali, że Blandiana potrafi mówić o historii bez patosu, a o wolności bez retorycznych uproszczeń. W jej wierszach prywatne doświadczenie nieustannie spotyka się z losem zbiorowym, a poezja staje się formą etycznego świadectwa.

Podczas uroczystości Ana Blandiana nawiązała do „powinowactwa losu” z patronem nagrody. „Dzieli nas więcej niż jedno pokolenie” – przyznała w przemowie. „Zbigniew Herbert wspiął się na Golgotę walki z cenzurą przede mną i być może po dużo bardziej stromym zboczu, ale estetyczne mechanizmy oporu były takie same, podobnie jak formy represji, które nie zdołały nas złamać. Bo każde z nas zostało zobligowane do bycia, i zdołało być, nie tylko autorem swojej poezji, ale także autorem własnej wolności, którą musiało wymyślić, aby ta poezja mogła się urzeczywistnić. Wolność była naszym pierwotnym dziełem, poprzedzającym sztukę i trudniejszym do zrealizowania. Ewidentnie nagroda poetycka otrzymana w Europie Wschodniej ma – przynajmniej dla mnie – o wiele większe znaczenie niż nagroda zachodnia, ponieważ sama poezja, boleśnie rozkwitająca w warunkach represji, jest bardziej znacząca. Tam, gdzie 'historia była przede wszystkim geografią’, poezja musiała stać się historią samą w sobie” – powiedziała Blandiana.

W laudacji wygłoszonej w imieniu jury podczas gali hiszpańska krytyczka i historyczka literatury Mercedes Monmany podkreśliła: „Kulturowa pozycja Any Blandiany jest porównywalna z miejscem Anny Achmatowej w Rosji czy Václava Havla w Czechach. Blandiana stanowi apogeum rumuńskiej tradycji poetyckiej, ucieleśniając absolutny szczyt rodowodu, który swoje najgłębsze spełnienie odnajduje właśnie w jej twórczości”. Jak dodała, laureatka tegorocznej Międzynarodowej Nagrody im. Zbigniewa Herberta to „prawdziwa spadkobierczyni wielkiego liryzmu, płynącego od romantycznego ducha Mihai Eminescu ku awangardowej filozofii Luciana Blagi. Jej oddziaływanie ma jednak wymiar uniwersalny; w kontekście literatury światowej w sposób błyskotliwy rozwija metafizyczną poetykę Emily Dickinson i Rainera Marii Rilkego”.

Laureatka otrzymała statuetkę oraz czek w wysokości 50 tysięcy dolarów. Nagrodę wręczyli Paweł Próchniak, członek Rady Fundacji im. Zbigniewa Herberta, oraz Marlena Jezierska, dyrektor Biura Sponsoringu Kultury i Nauki w Orlenie. Podczas gali można było usłyszeć wybrane utwory Zbigniewa Herberta i Any Blandiany w interpretacji Mai Komorowskiej, Maszy Wągrockiej i Sławomiry Łozińskiej. Warstwę muzyczną wieczoru zapewnił duet skrzypcowo-akordeonowy Duo Karolina Mikołajczyk & Iwo Jedynecki.

Tegoroczną laureatkę wyłoniło międzynarodowe jury w składzie: Krystyna Dąbrowska (Polska) – poetka, tłumaczka i eseistka; Edward Hirsch (USA) – poeta i prezes John Simon Guggenheim Memorial Foundation; Michael Krüger (Niemcy) – poeta, prozaik i wieloletni wydawca i redaktor Carl Hanser Verlag; Mercedes Monmany (Hiszpania) – eseistka, krytyczka literacka, znawczyni literatury środkowoeuropejskiej; Aleš Šteger (Słowenia) – poeta, eseista i kurator literacki. Sekretarzem kapituły jest poeta i teatrolog Igor Tokarzewski.

Poniżej możecie zobaczyć zapis transmisji z uroczystej gali w Pałacu Rzeczpospolitej:

[am]

Tweet

Tematy: Ana Blandiana, Biblioteka Narodowa, Fundacja im. Zbigniewa Herberta, Międzynarodowa Nagroda Literacka im. Zbigniewa Herberta, Paweł Próchniak, poezja i dramat, Warszawa

Kategoria: newsy