Migrantka rozdarta między dwoma światami. Przeczytaj fragment powieści „W poniedziałek nas pokochają” Najat El Hachmi

Od 14 października w księgarniach znajdziemy książkę „W poniedziałek nas pokochają” autorstwa Najat El Hachmi. Czerpiąc ze swoich doświadczeń, pisarka stworzyła opowieść o młodej kobiecie pochodzenia maghrebskiego, a wychowanej w Katalonii, która wkracza w dorosłość i czuje się rozdarta między dwoma światami – własną społecznością (tradycjonalistyczną, seksistowską i fundamentalistyczną) a społeczeństwem zachodnim (oferującym większą swobodę, lecz naznaczonym rasizmem, który spycha ją na margines i wyklucza). Bohaterka nie czuje przynależności do żadnego z nich. To historia jej zmagań, by prowadzić życie inne od tego, jakiego oczekują od niej bliscy. Powieść ma formę osobistego listu do przyjaciółki, za którą bohaterka tęskni, którą podziwia i której wiele zawdzięcza. Poniżej możecie przeczytać pierwszy rozdział książki „W poniedziałek nas pokochają” Najat El Hachmi w przekładzie Anny Sawickiej.
Poniedziałek, poniedziałek, poniedziałek…
W poniedziałek się zmienimy. W poniedziałek nas pokochają.
Nie zatrzymamy się. Pobiegniemy przez kurz i błoto na drogach, podskoczymy aż po sufit w naszych pokojach, przezwyciężymy kąsanie głodu, opanujemy nasze podstawowe instynkty. Będziemy silne: nasza wola będzie żelazna.
W poniedziałek rozpoczniemy nowe życie, będziemy takimi, jakimi być powinnyśmy, a nie takimi, jakimi jesteśmy. Dostosujemy się do odpowiedniej formy, siłą dopasujemy nasze ciała do jedynego właściwego wzorca, wyrzucimy na śmietnik części zbędne i dzięki temu odniesiemy sukces, pewny i ostateczny. Będziemy przestrzegać punkt po punkcie wszystkich norm, będziemy wzorowymi kobietami i będziemy wypełniać wszystkie obowiązki: te, które nam narzucono, i te, które same wymyśliłyśmy, bo chcemy się stać jeszcze lepsze, niż się tego od nas wymaga.
W poniedziałek my, dziewczynki, będziemy szczuplejsze, smuklejsze, pracowitsze, grzeczniejsze. Przestaniemy wątpić, tracić czas, smucić się, bać się albo leniuchować, nie będziemy zmęczone, niestałe i zmienne. Od poniedziałku, na pewno, będziemy robić to wszystko: zaczniemy się odchudzać, ćwiczyć, utrzymywać dom czysty jak łza, wykorzystywać czas co do sekundy, pilnować dzieci, żeby właściwie się ubierały, dobrze odżywiały i spały tyle godzin, ile powinny. Będziemy się szkolić i odpowiednio nosić, żeby zdobyć najlepszą pracę i najlepszych mężów. Wystroimy się tak, że nie będziemy wyglądać jak wybrakowane egzemplarze. Będziemy miały dobry humor i będziemy się bawić z dziećmi, żeby one dostrzegły odbicie szczęścia na naszych twarzach i dzięki temu jutro, w przyszłości, one też takie będą, szczęśliwe. Szczęśliwe jak my. Będziemy studiować, wkładając w to całą energię, awansujemy i sprostamy wszystkim wyzwaniom, które aż dotąd wydawały się nieosiągalne.
W poniedziałek dostosujemy się do wszystkich wzorców, które nam zalecają. Sprawimy, że będą do pogodzenia, choćby wydawały się sprzeczne. Bo my już takie jesteśmy: elastyczne i giętkie. Przestaniemy się kłócić, już nie będziemy się buntować. Będziemy takie jak należy, jak Bóg przykazał albo jak nakazują kino i telewizja, piosenki o miłości i magazyny mody, książki feministyczne i poradniki samopomocy. I dzięki temu… dzięki temu nas pokochają.
Przez ile lat żyłyśmy z głowami pełnymi tamtego łomotu? Kiedy się zaczęło tamto pragnienie perfekcji, tamto wyraźne podporządkowanie się wszystkim zasadom? Nie wiem, jak ty sobie z nimi wtedy radziłaś, ale wystarczy tylko przyjrzeć się nieustającemu rytmowi twoich aktywności, żeby zrozumieć, że ty też żyłaś na gwizdek, ten, który ci nakazywał: „muszę zrobić więcej, muszę być kimś więcej”. Nie wiem też, bo nigdy o tym nie rozmawiałyśmy, czy ten rygor w twoim przypadku przybierał formę wewnętrznego dyskursu, który cię co chwilę biczował, czy może od początku stanowił integralną część twego ciała. W moim przypadku ten „w poniedziałek!, w poniedziałek!, w poniedziałek!”, to pragnienie rozpoczęcia nowego czasu, w którym moja siła woli sprawi, że stanie się możliwe nowe życie z każdym początkiem nowego tygodnia, było od dawna głęboko zakorzenionym mechanizmem myślenia, sygnałem ostrzegawczym, kiedy głowa zwracała się w kierunku niebezpiecznych okolic, z których później, jeśli nie zachowa się ostrożności, nie mogłaby się wycofać. Jak z błota w sadzawce.
„W poniedziałek!, w poniedziałek!” zaczął się dużo wcześniej, nim się poznałyśmy, gdy miałam mniej więcej dwanaście lat, kiedy moje ciało i konsekwencje jego przemiany pogrążyły mnie w ciągłym wrażeniu braku kontroli i w niepokoju. To wtedy rozpoczęłam rytuał sporządzania spisów, jednej listy po drugiej, ze wszystkim, co miało związek z życiem i jego groźną siłą. Kiedy fantazje, zwłaszcza te seksualne, nagle zaczynały mnie atakować, ja starałam się je stłumić na wszelkie sposoby, ze wszystkich sił próbowałam je wyeliminować. Wtedy, chcąc wrócić do rzeczywistości, uspokoić podekscytowaną wyobraźnię, sięgałam po kartkę papieru i długopis i sporządzałam listę wszystkiego, czym się zajmę od poniedziałku: plany, harmonogram, jadłospis oparty na dietach, serie leków na trawienie, czas poświęcony na naukę, na gimnastykę, na sen, na jedzenie, na odpoczynek. Wszystko po to, żebym była lepiej zorganizowana, bardziej uporządkowana, po prostu lepsza. Wszystko po to, aby się pozbyć kompleksu wynikającego ze świadomości, że znalazłam się na skrzyżowaniu dróg zakazanych, które próbowały się skrzyżować we mnie, w moim ciele. Przede wszystkim chodziło o to: od poniedziałku znów będę tą samą grzeczną dziewczynką, którą dotąd byłam, bez tego napięcia, które zagnieździło się gdzieś w głębi mojego ciała, bez pożądania, bo tak, tylko tak, zostanę zaakceptowana, będę kochana. Czy tobie też się to przytrafiło, czy też nie zdążyłaś poczuć lęku przed chęcią, by zaszaleć niczym dziki koń? Czy też poczułaś, że już nie jesteś godna bycia kochaną, bo zamieniłaś się w niebezpieczne ciało, wprawiane w drżenie spojrzeniem mężczyzn, którzy mierzyli cię wzrokiem z góry na dół? Może ty to wszystko przeżywałaś w sposób bardziej naturalny. Twoi rodzice i moi, choć pochodzili z tej samej wioski, suchej i nieurodzajnej po drugiej stronie cieśniny, mieli inną mentalność.
Ale to, co my wtedy przeżywałyśmy, wykraczało daleko poza nasze rodziny. My byłyśmy nowym gatunkiem samic, urodzonym i wychowanym w krajach, które miały egzotyczny zwyczaj pozwalania dorosłym kobietom robić to, na co mają ochotę, co różniło je od kraju naszych rodziców. Udawałyśmy, że tego nie widzimy, ale nad nami nieustannie ciążyło podejrzenie: że jeżeli nas nie będą krótko trzymać, nie da się nas później wyprostować i wyprowadzić na dobrą drogę. To dlatego ciągłe ostrzeżenia tak głęboko w nas zapadły: „W poniedziałek!, w poniedziałek!, w poniedziałek!”.
Uzdy, którymi chciano nas ujarzmić, były przeróżne i niektóre ciągnęły w przeciwnych kierunkach: nasze rodziny, sąsiedzi, ci, którzy nam rozkazywali w pracy, magazyny z modą, sklepy odzieżowe, w których nigdy nie mieli naszego rozmiaru. Jedni oczekiwali, że będziemy miały kręcone włosy, dzięki czemu dostosujemy się do wzorca egzotyki, który ich tak fascynował: oto inna, oto inne! Inni chcieli, żebyśmy miały włosy długie i proste, czarne jak noc, zgodne z ideałem piękności starożytnych poetów, którzy w odległych czasach dotarli do wioski naszych rodziców. Ale ponadto oczekiwali, żeby te włosy kręciły się i tworzyły na głowie albo zwisające fale, albo długie warkocze. Niektórym podobały się te z nas o ciemniejszej skórze, inni woleli te białe. Jedni chcieli, żebyśmy były dalekie od nadmiernej cielesnej obfitości naszych matek, inni, żebyśmy były grube, jak tylko się da. Powinnyśmy być jak należy, a nie takie, jakimi byłyśmy naprawdę. Wydaje ci się, że wtedy udało nam się rozpoznać wszystkie oszustwa, że bez zastanowienia krzyknęłyśmy głośno „nie” i broniłyśmy tego, czym byłyśmy? Nie, nie i nie! Że stanęłyśmy twarzą w twarz ze wszystkimi, żeby krzyknąć: „Taka jestem i taka będę! Ważna taka, jaką jestem, ważna, bo ja to ja, na mocy miłości własnej”. Myślisz, że mogłyśmy się cofnąć, cieszyć się naszą młodością bez tysiąca przeszkód nam narzuconych i drugiego tysiąca przeszkód, które same sobie wyobraziłyśmy? Ale na to było jeszcze za wcześnie, potrzebowałyśmy całego życia, żeby to dostrzec, wielu rozczarowań, wielu zmartwień, trudów i dni, upadków, z których podnosiłyśmy się tysiące razy. Dopiero kiedy gorsetom, które nas uciskały, niewiele już brakowało, żeby nas udusić, dopiero wtedy zdecydowałyśmy się zerwać je wszystkie, by zaczerpnąć głęboko oddechu życia.
Nie wiem, jaką rolę odgrywała u ciebie ta stalowa pajęczyna, która ciągle nam nakazywała się okaleczać, ale teraz jestem przekonana, że również była destrukcyjna, chociaż ty podchodziłaś do wszystkiego inaczej. Podziwiałam twoją prawość, wytrwałość, robiło na mnie wrażenie, jak po kolei pokonujesz przeciwności losu. I podziwiałam twoją odwagę, łatwość, z jaką podejmowałaś śmiałe decyzje, które we mnie budziły trzydzieści tysięcy wątpliwości i powodowały tyleż bezsennych nocy. Ale nie w tobie, ty wszystko rozwiązywałaś bez problemu. Przez lata najbardziej mnie fascynowało to, że jesteś tym wszystkim, czym ja chciałabym być: nie miałaś wątpliwości, byłaś skuteczna, a we wszystkich sprawach, nad którymi ja się zastanawiałam tysiące razy, ty decydowałaś w mgnieniu oka. Skuteczna, pragmatyczna, zawsze wesoła, z witalnością w rozkwicie, zdecydowanie przeciwna wszystkim mrokom, które mnie często otaczały mgłą. Być może dlatego, dzięki radości, którą mnie zawsze otaczałaś, nie potrafiłam wyczuć twojego głęboko ukrytego bólu. Pojawiłaś się w moim życiu nagle, jako obraz tego wszystkiego, czym ja chciałam być, a nie byłam.
Nie wiem, czy mam prawo o tobie mówić, ale czuję taką potrzebę. W ciągu kilku decydujących lat byłaś dla mnie bardzo ważna. Bez ciebie, jestem pewna, moje życie byłoby zupełnie inne. Dorastałam pod twoim czujnym okiem, trzymałaś mnie za rękę, jestem przekonana, że bez ciebie bym nie przeżyła. Teraz mogłabym usłyszeć, jak mówisz: nie przesadzaj, ty lubisz ze wszystkiego robić dramat. Ale prawda jest taka, że to twoja bliskość ocaliła mnie przed totalną desperacją. I przed szaleństwem.
Nie wymieniam twojego imienia i zmieniam niektóre twoje cechy, żeby znajomi nie mogli cię rozpoznać, ale mimo to nadal nie wiem, czy mogę pisać o tych latach, kiedy dotrzymywałyśmy sobie towarzystwa, kiedy jedna mogła liczyć na drugą. Są ważne powody, które skłaniają mnie do pisania o nas: wtedy nie zdawałyśmy sobie sprawy, że zdobywamy nowe terytoria – nieosiągalne dla naszych matek – zrywałyśmy wszystkie zasłony, małymi łyżeczkami drążyłyśmy niedostępne mury i nawet sobie tego nie uświadamiałyśmy. Przekonywałyśmy siebie nawzajem, że robimy tylko to, co zrobić powinnyśmy, ale każda mała rysa wydrążona łyżeczką była krokiem ku wolności, którą zyskiwałyśmy milimetr po milimetrze. Nie dostrzegałyśmy tylko tego, że tę nową wolność przecinało nieskończenie wiele warunkujących ją nici. Uchwyciłyśmy się tych nici, bo czegoś musiałyśmy się trzymać, wychodząc z tego świata, który nam przypadł w udziale, i dlatego, że nie da się zrobić więcej niż jednej rewolucji naraz. Nie zdawałyśmy sobie sprawy, że powoli się w nie wplątujemy i że one znów zaczęły nas kneblować. Aż poczułyśmy, że one nas pętają i wrzynają się w nasze ciała, a wtedy chciałyśmy dać sobie spokój, całkiem się poddać, bo wydawało się, że nie istnieje przestrzeń autentycznej wolności ani nie ma sposobu na zdobycie jej własnymi rękami. Albo zasłaniałyśmy się coraz to innym oszustwem, żeby tylko nie dopuścić do siebie przerażającej wątpliwości: a co, jeśli wolność nie istnieje, a nam udało się uciec z jednego opresyjnego świata tylko po to, by trafić do innego, z innymi formami dominacji? Co jeżeli wszystkie nasze wysiłki poszły na marne? Wydziedziczone ze wszystkiego i wygnane zewsząd, uciekinierki z dzielnicy, nie miałyśmy pod ręką nic poza gotowością podjęcia wysiłku, ale od pewnego momentu ogarnęły nas wątpliwości: co jeżeli te wszystkie działania i wysiłki nie służyły niczemu? Co jeśli nie udało się nas odmienić, nie zdołałyśmy stać się tymi, którymi zdecydowałyśmy się być? A może nie mogłyśmy żyć tak, jak chciałyśmy, dlatego że siła naszych ciał i nieustająca ambicja, która nam nakazywała być czymś więcej, więcej robić, nie wystarczały, żeby wszystko zmienić?
Nie wiem, czy potrafię opowiedzieć naszą historię małych-wielkich zdobyczy, naszej niepewnej młodości. Nie podjęłabym się tego, nie mówiłabym o nas, gdyby nie to, że teraz na każdym kroku, wszędzie spotykam dziewczęta takie jak my, dziewczęta, które mi opowiadają o swoim życiu, boleśnie podobnym do naszego. Kobiety, które nieustannie słyszą w głowie głos popychający do ucieczki z okopów, z dzielnic takich jak nasza, z domów takich jak nasze, z rodzin i zasad, i nieskończonych barier identycznych jak te, które nas otaczały. Kiedy do mnie mówią i widzę swoje odbicie w lustrze ich doświadczeń, myślę, że tak, że trzeba opowiedzieć o tym, co przeżyłyśmy: dla nas, za nasze rany – te otwarte i te zabliźnione – ale przede wszystkim dla nich, bo mają prawo otrzymać, jeśli tego chcą, dziedzictwo naszej pamięci. Chociażby to była mała pamięć o dość konwencjonalnych życiorysach. My nie byłyśmy bohaterkami, nie, nie miałyśmy takiego zamiaru, chciałyśmy tylko przeżyć i być, być, być! Chociaż w poniedziałek, poniedziałek, poniedziałek znów miałyśmy podjąć próbę stania się kimś, kim nie byłyśmy. Bo chciałyśmy być, ale także chciałyśmy, żeby nas kochano. A w pewnym wieku i w pewnych okolicznościach być może nie ma innej możliwości niż być sobą pod kontrolą, wciśniętą w formy.
To jest historia naszych nieudanych prób wybicia się na wolność od dostosowania się do środowiska i ostatecznej ucieczki, kiedy uświadomiłyśmy sobie niemożliwość pogodzenia tego wszystkiego. To też opowieść o zawrocie głowy, o jaki przyprawiła nas autentyczna emancypacja. Również o całkowitej samotności i o brutalnym oderwaniu od korzeni.
Dziś, po latach, chcę rozmawiać z tobą tak, jak mówiłam wtedy, odzyskać, choćby w postaci pustej kartki, twoją uwagę, aby zrozumieć wszystkie lata codziennych konwulsji, historię naszych ciał uwięzionych w konfliktach, które nas przerastały, w konfliktach geograficznych i historycznych, niemożliwych do rozpoznania w tamtej chwili. Geopolityka, teorie wielkich filozofów i konflikty międzynarodowe miały odzwierciedlenie w ciałach prostych kobiet takich jak my, w dzielnicy bez nazwy, której nawet nie ma na mapach. Piszę do ciebie, aby cię odzyskać, ale również żeby odzyskać tę osobę, którą wtedy byłam ja.
(…)
Najat El Hachmi „W poniedziałek nas pokochają”
Tłumaczenie: Anna Sawicka
Wydawnictwo: Bo.wiem
Liczba stron: 240
Opis: „W poniedziałek się zmienimy. Będziemy szczuplejsze i grzeczniejsze. Przestaniemy wątpić, tracić czas i się smucić. Dostosujemy się do wszystkich norm naraz – tych narzuconych i tych, które same sobie wymyśliłyśmy. A wtedy nas pokochają”. Ten wewnętrzny głos towarzyszy bohaterce od dzieciństwa. Dziewczyna dorasta w muzułmańskiej dzielnicy Barcelony, pod czujnym okiem ojca i sąsiadów, którzy pilnują, by nie zeszła z „właściwej” drogi. Wolności szuka w powieściach – to one stają się ucieczką w sferę niebezpiecznych pragnień, cielesności i pożądania. Starając się okiełznać ciało i stłumić to, co zakazane, obsesyjnie planuje diety i układa kolejne listy zadań.
Wszystko się zmienia, gdy spotyka młodą kobietę – odważną, niepokorną, niezależną. Próbując uwolnić się spod opresyjnej kontroli otoczenia, obydwie wpadają w objęcia rzeczywistości, która wprawdzie obiecuje wyzwolenie, ale też wyznacza im nowy zestaw reguł.
„W poniedziałek nas pokochają” to poruszający, intymny list do najbliższej osoby. Najat El Hachmi opowiada o przyjaźni, która ocala, i o tym, że prawo do bycia sobą zawsze ma swoją cenę.
TweetKategoria: fragmenty książek















