banner ad

Zrabowany podczas II wojny światowej XVII-wieczny sztambuch powrócił do Wrocławia

13 grudnia 2018


Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego odzyskało XVII-wieczny sztambuch zrabowany podczas II wojny światowej. Artefakt powrócił do Wrocławia, gdzie znalazł miejsce w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej.

„Odzyskany sztambuch, który dziś prezentujemy to przykład kultury europejskiej w najlepszym wydaniu i wspaniałe dzieło” ? powiedziała wiceminister kultury prof. Magdalena Gawin podczas wtorkowej uroczystości przekazania XVII-wiecznego sztambucha Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu. „Powrót każdego takiego artefaktu ? czy to jest sztambuch, czy to jest jakiś zabytek archeologiczny, obraz ? jest dla nas niezwykłą radością” ? dodała. Rękopis pochodzi z zasobów dawnej Biblioteki Miejskiej we Wrocławiu, której spadkobierczynią jest obecnie książnica uniwersytecka, dlatego to właśnie tam trafił cenny sztambuch.

Rękopis został wystawiony na sprzedaż w kwietniu 2018 roku w domu aukcyjnym w Niemczech. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego po wstępnej weryfikacji obiektu natychmiast zwróciło się do właściciela domu aukcyjnego z prośbą o wstrzymanie sprzedaży rękopisu. Sytuacja wymagała szybkiej interwencji ? artefakt odnaleziono pod koniec kwietnia, zaś termin rozpoczęcia aukcji wskazany był na początek maja. Do Niemiec przekazano dokumenty potwierdzające fakt, że sztambuch Melchiora Lucasa przed wojną posiadał sygnaturę „St. 62” i należał do kolekcji sztambuchów Biblioteki Miejskiej, która liczyła wówczas 230 sygnatur. Na podstawie znajdującej się w bibliotece dokumentacji poświadczono, że 16 września 1943 roku ? w obawie przed bombardowaniami ? 100 drewnianych ponumerowanych skrzyń z najcenniejszymi rękopisami i inkunabułami wywieziono do pałacu w Ramfeld w dzisiejszych Ramułtowicach. Od tego momentu losy zabytku pozostawały nieznane.

Sztambuch to rodzaj pamiętnika, do którego wpisywano wiersze, cytaty z dzieł, fragmenty piosenek, sentencje, powiedzenia, przysłowia, dedykacje czy motta ? często z rysunkami i grafikami. Odzyskany rękopis powstał w XVII wieku. Liczy 563 strony i jest formatu octavo (11,5 x 15 cm). Jego oprawa z czarnej skóry z pozłacanymi tłoczeniami, monogramem i datą 1635 nosi ślady zużycia i uszkodzenia. Sztambuch zawiera 367 wpisów osób głównie związanych z Wrocławiem. Pochodzą one z lat 1635-1650. Znajduje się w nim również 16 heraldycznych akwareli, 11 przyklejonych zniszczonych herbów, pięć akwareli częściowo emblematycznych, pięć rysunków tuszem i kilka wykaligrafowanych. Spotkać też można emblematyczne miedzioryty ? częściowo ze studenckimi motywami i przeważnie dwujęzycznymi łacińsko-niemieckimi sentencjami. Na końcowych kartach sztambucha widnieją cztery miedzioryty przedstawiające grzechy śmiertelne autorstwa znanego flamandzkiego malarza, rzeźbiarza i rytownika Jacoba van der Heydena (1573?1645).

Właściciel sztambucha, Melchior Lucas, był mieszkańcem Wrocławia i piastował wysoki urząd w administracji na Śląsku. W jego sztambuchu znaleźć można wpisy przedstawicieli wielu warstw ówczesnego społeczeństwa: arystokratów, oficerów cesarskich, wysoko postawionych duchownych, patrycjuszy, mieszczan i nauczycieli. Na szczególną uwagę zasługują dedykacje znaczących postaci dla dziejów Wrocławia i Śląska, w tym dwóch starostów generalnych i namiestników królów czeskich na Śląsku w tamtym czasie: księcia Ziębic i Bierutowa oraz hrabiego Kłodzka Henryka Wacława Podiebradowicza (1592-1639) oraz księcia legnickiego i wołowskiego Jerzego Rudolfa (1595-1653). Pojawiają się też wpisy innych arystokratów i wysokich hierarchów ? księcia legnickiego Ludwika IV (1616-1663), biskupa pomocniczego diecezji wrocławskiej Johanna Balthasara Liesch von Hornau (1592-1661) czy grafa, cesarskiego dowódcy i feldmarszałka Franza von Magnisa von Straßnitza (1598-1652).

Sztambuch został zdigitalizowany i jest w całości dostępny na stronie Biblioteki Cyfrowej Uniwersytetu Wrocławskiego.

[am]
fot. Biblioteka Cyfrowa Uniwersytetu Wrocławskiego
źródło: MKiDN/PAP

Tagi: , , , , , , , ,

Kategoria: newsy